Terug

 

Terug

 

Terug

 

Terug

Palliatieve zorg

Rustig en waardig sterven

 

“Dood gaan we allemaal…”, maar tegenwoordig moeten sommigen daar voor hun gevoel te lang op wachten. In het verleden ging je vroegtijdig en al dan niet na een pijnlijk ziekbed ‘gewoon’ dood aan allerlei kwalen.

 

 

Tegenwoordig zijn die kwalen beter te behandelen en kan het lijden worden verzacht. De keerzijde daarvan is dat patiënten nu onbedoeld of zelfs ongewild op hun overlijden wachten. Vooral wanneer zij door de druk van hun omgeving of door strikte wet- en regelgeving het idee hebben dat ze niet mogen sterven. Of zij besluiten zelf, en al dan niet omwille van hun naasten, de behandelingen toch maar door te laten gaan. Per saldo blijkt het vaak voor alle partijen nodeloos en emotievol uitstel van executie te zijn. Hoogstens overheerst na afloop het gevoel van: ‘Wij hebben alles geprobeerd’ of ‘gelukkig hoeft hij of zij niet meer te lijden’.

 

Palliatieve zorg

Dat laatste, het niet hoeven te lijden in de laatste levensfase, is mogelijk dankzij de palliatieve zorg die zich op zowel de patiënt als op diens naasten richt.

 

"Palliatieve zorg is alles wat nog gedaan dient te worden als men denkt dat er niets meer gedaan kan worden.", aldus C. Saunders, de grondlegster van deze zorg.

 

Voor Palliatieve zorg kan dus worden gekozen als de patiënt op korte termijn zal overlijden en verdere behandeling van de ziekte weinig zin heeft. In dat geval  ligt rustgevende medicatie, palliatieve sedatie, meer voor de hand.

Soms besluiten artsen, de patiënt en/of diens naasten om lang voor die stervensfase al met palliatieve zorg te starten. Genezing is dan evenmin mogelijk, maar het moment van overlijden is dan nog moeilijk te bepalen. In dat geval blijft de arts wel de ziekte behandelen al is genezing niet meer te verwachten of mogelijk. Daarnaast begint hij of zij met het palliatieve traject om bijvoorbeeld de pijn, psychische klachten en ander lijden van de patiënt te verlichten. Behoud van de kwaliteit van diens leven staat in dit stadium nog voorop. Pas in de laatste dagen, verschuift de aandacht naar die voor kwaliteit van sterven.

 

Palliatieve sedatie

Palliatieve sedatie is een medische handeling in (doorgaans) de laatste twee weken voor het verwachte overlijden van een patiënt. Die behandeling start pas nadat de arts dat heeft besproken met zo mogelijk de patiënt en zijn of haar naasten. Door de toegediende medicijnen wordt de cliënt soezerig of valt die in een diepe slaap. Het verlicht de klachten en voorkomt onnodig verder lijden, maar versnelt het overlijden niet. Door het stoppen van de behandeling van de ziekte komt de patiënt uiteindelijk op natuurlijke wijze te overlijden.

 

Euthanasie

Euthanasie en hulp bij zelfdoding vallen weliswaar onder de palliatieve zorg, maar zijn van een geheel andere orde. Het gaat daarbij namelijk om het doelbewust en actief beëindigen van het leven door medicijnen. Omdat het hier om een niet-natuurlijke dood gaat vindt er zorgvuldig overleg plaats tussen de betrokkene en meerdere artsen. Daarbij zal bijvoorbeeld gesproken worden over hoe die het lijden ervaart. Is het uitzichtloos en ondraaglijk en zijn er geen andere mogelijkheden meer om dat lijden te verlichten? Het lijden kan bestaan uit lichamelijke klachten zoals pijn, jeuk, misselijkheid of benauwdheid. Het kan ook gaan om psychisch lijden: angst, somberheid en verwarring.

 

Een verzoek om euthanasie loopt via de huisarts. Deze hoeft hier geen 'ja' op te zeggen, ook niet als het verzoek volgens de richtlijnen is. De arts kan namelijk ook persoonlijke bezwaren hebben, bijvoorbeeld omdat het niet mag volgens zijn of haar geloof. In dat geval kan een andere arts worden gezocht. Belangrijk is bovendien dat die keuze voor euthanasie echt alleen vanuit aanvrager zelf komt.

 

Ook al wil de patiënt graag uit zijn of haar lijden verlost worden, het blijft een bijzondere vorm van palliatieve zorg. Zorg waaraan allerlei wettelijke en zorgvuldigheidseisen gesteld worden. Ongeacht of de arts de dodelijk medicijn toedient (euthanasie) of dat de arts het aan de patiënt geeft, die het vervolgens zelf inneemt (hulp bij zelfdoding).

Lees meer hierover, waaronder de stappen die gezet moeten worden, de protocollen e.d. bij Ik denk aan euthanasie en in de brochure Euthanasieverzoek.

 

Versterven

Bij versterven bepaalt de patiënt, door te stoppen met eten en drinken, bewust zelf hoe en wanneer die afscheid van het leven neemt. Al zal ook hier het nodig (formeel) geregeld moeten worden, zoals in de Handreiking Versterven van de KNMG staat beschreven.

 

Het is beslist geen simpel besluit en er zijn zekere risico’s aan verbonden. Zo kan het wel weken duren voordat betrokkene overlijdt en is er onder andere kans op een delier: ernstige verwardheid, hallucinaties e.d. Voor de naasten en verzorgers kan zo’n besluit en het zien van de gevolgen heel belastend en emotioneel zijn. Goede professionele begeleiding van patiënt en omgeving is daarom alleszins aan te bevelen.

Als er op enig moment sprake is van ondraaglijk lijden, dan is dat een indicatie voor palliatieve sedatie. Toestemming van een patiënt voor het starten van die sedatie is dan niet vereist, want het bespoedigt het overlijden niet.

Overigens kan alleen de patiënt te allen tijde besluiten om niet langer met de gekozen versterving door te gaan.

 

Nazorg

De nazorg voor naasten van de overledene wordt meestal ook gezien als onderdeel van de palliatieve zorg. De achterblijvers hebben tijd en ruimte nodig om het overlijden van hun dierbare te verwerken. Soms hebben ze behoefte aan ondersteuning, zoals gesprekken en medische begeleiding.

 

De sites Ik wil met je praten en de Laatste levensfase gaan in op de hier beschreven vormen van sterven en hoe daarover gesprek te gaan. De brochure

Gesprekshulp behandelbeperkingen zoemt in op het wel/niet reanimeren, intensive care e.d. Verder bieden Zorg voor Beter en foldershop.iknl.nl meer aanvullend materiaal. Bijvoorbeeld het magazine met ervaringsverhalen over palliatieve zorg, informatie over verlies van een naaste en over de stervensfase. En het verhaal Naar een waardig einde beschrijft op intieme wijze een weg richting hulp bij zelfdoding.

 

Geplaatst: 23-9-2021