Terug

 

Terug

 

Terug

 

Terug

 

 

Eenzaamheid - Het niet verbonden voelen

 

 

Eenzaamheid een mooi gevoel?

Wie heeft in zijn of haar leven geen momenten van eenzaamheid gehad? Dergelijke momenten zijn “mooier dan je denkt, maar ze moeten alleen niet te lang duren”, aldus de Vlaamse dichter M. Vanstreels.

 

Ernstiger wordt het als er sprake is van langdurige eenzaamheid die zelfs tot isolement kan leiden. Een gevoel dat steeds meer mensen, oud én jong, ervaren met alle gevolgen van dien, zoals schaamte en steeds verder wegkruipen omdat ‘je er toch niet bij hoort’.

 

Landelijke campagnes als ‘Coalitie tegen eenzaamheid’ bevestigen die ontwikkeling en de noodzaak er iets aan te doen. Niet voor niets voorzien huisbezoeken door de vrijwilligers van De Zonnebloem en ‘maatjes projecten’ in een groeiende behoefte bij de doelgroep. Evenals de telefonische hulplijnen, zoals Sensoor en de Zilverlijn, die hen een luisterend oor bieden. En niet te vergeten de succesvolle kerstlunches en –diners voor eenzame ouderen en de koffiehoek met ‘stamgasten’ bij de buurtsuper.

 

Eenzaamheid, het niet verbonden voelen, is niet hetzelfde als alleen zijn, maar het kan wel samenvallen. Bijvoorbeeld chronisch zieken, mensen met een beperking, zwaarbelaste mantelzorgers en ouderen (75+) lopen dat risico. Evenals mensen die in armoede leven, laaggeletterden, niet-westerse allochtonen en ‘roze’ ouderen.

Bovendien hoef je niet in een verpleeg- of verzorgingshuis te wonen om te vereenzamen, zelfs in je eigenhuis kan het je overkomen. Het langer thuis moeten of willen blijven wonen, met of zonder geraniums, speelt daar ongetwijfeld een rol in.

 

Taboe

Eenzaamheid is moeilijk te herkennen en vrijwel niemand die dat voelt, komt er openlijk voor uit. En als dat wel het geval is, dan heeft dat soms het effect van ‘uit de kast komen’. Op eenzaamheid rust een taboe en legt de omgeving de oorzaak ervan nogal eens bij de persoon zelf. Daarom is het belangrijk dat de omgeving alert is op bepaalde signalen die kunnen wijzen op eenzaamheid. Zoals verslechterde zelfzorg of vermoeidheid en psychische signalen, waaronder boosheid, en overmatig gebruik van verslavende middelen. Of sociale signalen als claimgedrag of het juist op afstand houden van mensen. Deze en andere signalen kunnen naast eenzaamheid overigens ook op andere problemen wijzen. Aan de hand van de ‘Signaleringskaart eenzaamheid’ zijn symptomen van eenzaamheid te herkennen. Bovendien geeft het tips om het onderwerp bespreekbaar te maken.

Download de signaleringskaart eenzaamheid hier.

 

Soorten eenzaamheid

Eenzaamheid is vooral een probleem voor mensen die het sterk of langdurig voelen. Een gevoel dat je ongelukkig maakt, pijn doet of je belemmert in het dagelijkse leven. Anders gezegd, je bent pas eenzaam als je jezelf eenzaam voelt. Dat kan het geval zijn als je met weinig mensen contact hebt of dat bewust uit de weggaat: sociale eenzaamheid. Betekenisvolle contacten die je bijvoorbeeld verliest door het overlijden van een dierbare, ziekte, echtscheiding, verlies van werk of door verhuizing. En verder door onder meer de huidige ‘Ik-maatschappij’ en de verminderende rol en betekenis van kerk- en buurtgemeenschappen.

 

Door onbegrip voelt Janine zich eenzaam

Aan de buitenkant is aan mij niet te zien dat ik chronisch ziek ben. Ik zie er volgens mijn omgeving goed en gezond uit. Dit zorgt vaak voor veel onbegrip, vooroordelen en ongevraagde goedbedoelde adviezen waardoor ik me terugtrek en me eenzaam voel. Een heel leeg gevoel. Alsof ik soms even helemaal alleen op de wereld ben en in mijn eigen wereldje leef. Het geeft me een schuldgevoel dat ik regelmatig niet in staat bent om aan alles mee te doen en hierdoor mijn naasten teleurstel.” (www.eenzaamheid.nl/verhalen)

 

Maar zelfs al heb je veel contacten en neem je enthousiast deel aan allerlei activiteiten, dan ligt de zogenoemde emotionele eenzaamheid op de loer. Zoals dat te zien is bij mensen die hun levenspartner kwijt zijn met wie ze een hechte, intieme band hadden. Ook al leeft die partner nog, maar is hij of zij door ziekte en/of opname in een verpleeghuis niet of moeilijk te bereiken: “Mijn maatje herkent mij niet meer en ik mis de persoon waar ik lief en leed mee heb gedeeld”.

 

Naast sociale en emotionele eenzaamheid is er tegenwoordig meer en meer aandacht voor de zogenoemde existentiële eenzaamheid. Mensen met die vorm hebben een gevoel van zinloosheid. Populair gezegd: “Voor wie ben ik nog van belang; niemand houdt (meer) van me; ben ik het nog wel waard om geopereerd te worden…”.

 

De mate van eenzaamheid en hoe iemand ermee omgaat, hangt mede af van de hiervoor genoemde omstandigheden èn van diens persoonlijke eigenschappen. Zoals een gering gevoel van eigenwaarde, verlegenheid, angst voor afwijzing of intimiteit of door knorrig en afwerend gedrag.

 

Leny voelt zich te weinig verbonden

“Ik ben nu 73, al bijna vijftig jaar getrouwd, heb goed contact met onze kinderen en kleinkinderen en toch voel ik me regelmatig eenzaam, te weinig verbonden met anderen.

Ik voel me eenzaam als we op een feestje zijn en andere vrouwen vertellen over de golfclub en het pianorecital van hun oudste kleindochter. Ik weet dat zij hun status verworven hebben door de baan van hun man. Maar ze stralen de zelfverzekerdheid uit van ‘ons soort mensen’. Mijn doctoraal titel, die ik door avondstudie heb behaald, helpt dan niet, ik voel me buitengesloten, ik ken de mores niet. (…) Bij mijn inzet bij buurtactiviteiten voel ik me weliswaar gekend en gewaardeerd, toch blijft bij mij de existentiële eenzaamheid knagen. Die wordt alleen dan opgeheven, als ik echte verbondenheid ervaar en helaas laat dat zich niet organiseren.” (www.eenzaamheid.nl/verhalen)

 

Gevolgen en aanpak van eenzaamheid

De mentale en fysieke gevolgen van eenzaamheid zijn zeer divers. Stress en depressieve klachten zijn daar twee van. Met verschijnselen als gebrek aan energie, niet kunnen genieten van dingen, eet- of slaapproblemen, een negatief toekomstbeeld en stemmingswisselingen. Zeker als deze en andere verschijnselen langdurig zijn, leiden die tot gezondheidsrisico’s als hart- en vaatziekten of erger.

 

Elke soort eenzaamheid vraagt daarom een andere aanpak en is maatwerk soms de enige oplossing. Want, zoals gezegd, iedere situatie is anders. Aandachtspunten bij die aanpak zijn onder andere het herstellen of vernieuwen van relaties en vermindering van negatieve gedachten. Verder kunnen bijvoorbeeld afleiding en versterking van eigenwaarde helpen bij het terugdringen van gevoelens van eenzaamheid.

 

Maar eigenlijk zegt het woord ‘aandachtspunten’ al. Geef de ander aandacht: nodig je eenzame buur uit voor een kopje koffie of help hem of haar met het doen van boodschappen. Mooie momenten om met elkaar in gesprek te gaan: contact te maken. Of doe een beroep op diens ‘groene vingers’ waardoor die weer het gevoel krijgt nuttig te zijn. En wat te denken van vrijwilligerswerk bij zorginstellingen, zoals samen knutselen, muziek maken of wandelen. Kortom een steuntje in de rug kan veel betekenen en misschien wel (verdere) vereenzaming van iemand in je omgeving voorkomen. Bedenk daarbij wel dat degene die zich eenzaam voelt voor die hulp moet open staat en daar zelf iets aan willen doen. Overigens hoef je geen professional te zijn om betrokkene het gevoel te geven er bij te horen en hun leven helpen weer zinvol te maken, dat wil zeggen betekenis te geven.

 

Is eenzaamheid te bestrijden?

Een begin van het antwoord op deze vraag is te vinden in het programma van ‘Jacobine op zondag’. In de uitzending over ‘Kun je eenzaamheid wel bestrijden’ (30-9-2018) gaat Jacobine Geel in gesprek met haar tafelgenoten over de verschillende facetten van eenzaamheid en hoe daarmee om te gaan.

 

 

Themadag

Op 1 november 2019 organiseert de Ouderenraad de themadag ‘Zingeven aan je leven’. Dat zingeven, het kleur en inhoud geven aan je leven, lukt vaak niet bij mensen die eenzaam zijn. De sprekers op die dag, waaronder Jacobine Geel en Peter de Wit zullen hier nader op ingaan. Op de Homepage van deze site vindt u meer informatie (tijd, plaats, e.d.) over deze dag.

 

Bronnen: Voor dit artikel is o.a. gebruik gemaakt van informatie op websites zoals www.samentegeneenzaamheid.nl, met als opvolger www.eentegeneenzaamheid.nl, www.eenzaam.nl en www.zorgvoorbeter.nl. Zo ook van het Actieprogramma 'Eén Tegen Eenzaamheid' van de rijksoverheid.

 

Kijktip

Klik hier voor de TV-serie over eenzaamheid ‘Wie kent mij nog?’

 

Gewijzigd: 4-10-2019